Mala država u Velikom ratu

Kao i celu Evropu ratni vihor je zahvatio i Kraljevinu Crnu Goru te 1914. godine. Kralj Nikola Petrović je želeo da bude uz Kraljevinu Srbiju protiv moćne Austrougarske monarhije. Sticajem istorijskih okolnosti, stari srpski kralj je na kraju rata izgubio vlast u državi iako je Antanta pobedila Centralne sile. 

Stanje pre Prvog svetskog rata

Ova mala država je izašla iz Balkanskih ratova (1912-1913. godine) sa znatnim teritorijalnim proširenjima ali sa velikim vojnim gubicima i sa gladnim stanovništvom. Nakon Sarajevskog atentata na Vidovdan 1914. godine kralj Nikola je na sve načine suzbijao anti-nemačke proteste u svojoj zemlji ali nakon Austrougarske objave rata Srbiji 28. jula, Crna Gora objavljuje rat Monarhiji početkom avgusta.

Ratna 1914.

Pošto su Srbija i Crna Gora bile meta nadmoćnog neprijatelja morale su da sarađuju u odbrani. General Božidar Janković je došao iz Srbije i postavljen je na čelo Vrhovne komande Crne Gore. Najjači deo crnogorske vojske je bila Sandžačka vojska kojom je komandovao serdar Janko Vukotić, tada predsednik vlade. Nakon Austrougarske ofanzije tokom koje su avgusta zauzeli Pljevlja, krajem istog meseca kreće kontraofanziva Sandžačke vojske koja vraća ovo mesto ali i prodire sa snagama Srbije duboko u Bosnu i Hercegovinu. Do bitke sa austrougarskom vojskom dolazi 21. oktobra na Glasincu, gde Sandžačka vojska trpi poraz i povlači se iz Bosne i Hercegovine.

Organizacija buduće države

Krajem 1914. godine Srbija je donela Nišku deklaraciju koja je propagirala za cilj rata oslobađanje i ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca. Iako je i kralj Nikola bio zagovornik jugoslovenske države, on se zalagao da dinastija Petrović-Njegoš ostane posle rata da vlada Crnom Gorom, koja bi bila deo federalne Jugoslavije. Tu je bio glavni izvor neslaganja pošto je vršilac kraljevske dužnosti (regent) Aleksandar Karađorđević bio za jedinstvenu jugoslovensku državu.

Zauzimanje Skadra

Na iznenađenje Antante crnogorska vojska zauzima Skadar 27. juna 1915. godine. Usled tog čina general Božidar Janković daje ostavku na čelo Vrhovne komande Crne Gore. Time je Crna Gora htela da ispravi nepravdu iz Balkanskih ratova kada joj je oduzet ovaj grad.

Ofanziva Centralnih sila i Mojkovačka bitka

Oktobra 1915. godine Centralne sile kreću u veliku ofanzivu. Serdar Janko Vukotić se nalazio u Zapadnoj Srbiji gde je pružao otpor znatno snažnijem protivniku. Usled kraha odbrane, dolazi do povlačenja vojske Srbije ka Albaniji. U decembru mesecu teret odbrane pada na crnogorsku vojsku. Do veće bitke dolazi kod Mojkovca 6-7. januara 1916. godine kada serdar Janko Vukotić odnosi pobedu nad 3 do 4 puta nadmoćnijom autrougarskom vojskom. Time je privremeno zaustavljena ofanziva Dvojne monarhije.

Kapitulacija Crne Gore

Međutim, Crna Gora sama nije mogla da se dalje suprotstavlja moćnom suparniku. Snage Austrougarske su ušle 12. januara u crnogorsku prestonicu Cetinje, a Crna Gora je kapitulirala 16. januara. Kralj Nikola je morao da napusti zemlju i ode za Italiju.

Kralj Nikola u emigraciji

Crnogorski kralj je u emigraciji obnovio rad vlade i boravio je u Francuskoj. Sve do kraja rata kralj Nikola je pokušavao da kod Antante obezbedi povratak dinastije u Crnu Goru nakon rata. Sa druge strane predsednik vlade Srbije, Nikola Pašić, je na ujedinjenje dve srpske države gledao da kao na unutrašnje srpsko pitanje.

Kraj rata i stvaranje jugoslovenske kraljevine

Vojska Srbije je sa saveznicama iz Antante uspela da probije Solunski front sredinom septembra 1918. godine. Nakon proterivanja austrougarske vojske iz Crne Gore organizuje se Velika narodna skupština srpskog naroda u Podgorici koja 26. novembra 1918. godine odlučuje da se zbaci dinastija Petrović-Njegoš i da se Crna Gora pripoji Srbiji. Par dana kasnije, 1. decembra 1918. godine, formirana je jugoslovenska država.